Nghịch lý quyền lực: Tại sao Viktor Orban thất bại tại Hungary?

Sự thất bại của Thủ tướng Hungary Viktor Orban trong cuộc bầu cử vừa qua không chỉ là một cú sốc chính trị mà còn là minh chứng cho việc quyền lực tuyệt đối có thể phản tác dụng.

Cuộc bầu cử cuối tuần qua đã ghi nhận một trong những cú trượt dài nhất trong sự nghiệp chính trị của Viktor Orban. Đảng trung hữu đối lập Tisza, dưới sự dẫn dắt của chính trị gia trẻ Peter Magyar, đã tạo nên một cơn địa chấn khi giành tới 138 trên tổng số 199 ghế tại quốc hội. Trong khi đó, đảng Fidesz vốn là “kẻ thống trị” lâu năm chỉ còn lại khoảng 55 ghế.

Kết quả này không chỉ chấm dứt 16 năm cầm quyền của Orban mà còn mở ra một chương mới cho Hungary với Thủ tướng mới Peter Magyar (45 tuổi). Chính ông Orban cũng phải thừa nhận trong cay đắng: “Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo”.

“Chiếc bẫy” từ hệ thống bầu cử tự thiết kế

Tibor Dessewffy, chuyên gia từ Đại học Eotvos Lorand, nhận định rằng Orban đã trở thành nạn nhân của chính “đứa con tinh thần” mà ông dày công xây dựng. Năm 2010, khi nắm giữ ²⁄₃ số ghế quốc hội, Fidesz đã tái cấu trúc toàn bộ luật chơi để đảm bảo vị thế độc tôn.

Chiến thuật của Orban bao gồm việc chia lại các khu vực bầu cử theo hướng có lợi cho Fidesz và mở rộng quyền bỏ phiếu cho cộng đồng người Hungary hải ngoại vốn có tư tưởng bảo thủ. Đặc biệt, hệ thống bỏ phiếu hỗn hợp được thiết lập để khuếch đại số ghế cho đảng dẫn đầu, ngay cả khi họ chỉ đạt đa số tương đối.

Nhờ cơ chế này, vào năm 2014, dù chỉ nhận 45% phiếu bầu, Fidesz vẫn duy trì được thế đa số tuyệt đối. Điều này cho phép Orban sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm nhân sự trung thành vào mọi vị trí then chốt mà không gặp bất kỳ sự đối trọng nào từ phe đối lập.

Khi nỗi sợ hãi không còn là vũ khí hiệu quả

Trong hơn một thập kỷ, Fidesz vận hành một bộ máy truyền thông khổng lồ, liên tục gieo rắc nỗi sợ về những “thế lực tấn công Hungary” như người nhập cư trái phép, cộng đồng LGBTQ+ hay những áp lực từ EU và Ukraine. Chiến thuật này từng rất thành công khi đẩy phe đối lập vào thế phòng thủ, buộc họ phải bảo vệ những giá trị không nhận được sự đồng thuận từ đa số cử tri bảo thủ.

Tuy nhiên, “pháo đài” này đã sụp đổ khi Peter Magyar xuất hiện. Thay vì sa lầy vào những cuộc tranh luận ý thức hệ, Magyar đã thực hiện một chiến lược truyền thông hiện đại và thực dụng hơn:

• Tập trung vào nỗi đau thực tế: Trong khi Orban mải mê với chính sách đối ngoại, Magyar xoáy sâu vào tình trạng kinh tế trì trệ, lạm phát phi mã và sự xuống cấp của hệ thống y tế, cơ sở hạ tầng.
• Vạch trần tham nhũng: Ông trực diện tấn công vào sự tha hóa trong giới lãnh đạo cấp cao của Fidesz, biến điều này thành điểm chạm mạnh mẽ với cử tri.
• Kết nối trực tiếp: Magyar không đứng trên bục cao; ông dành hàng giờ gặp gỡ người dân tại các thị trấn nhỏ, tạo sự gần gũi mà một nhà lãnh đạo tại vị 16 năm như Orban không còn có được.

Đáng chú ý, đảng Tisza đã làm được điều mà các phe đối lập trước đây thất bại: Hợp nhất mọi mâu thuẫn để tạo thành một mặt trận duy nhất. Việc các đảng dân chủ khác chỉ nhận chưa đầy 2% phiếu bầu cho thấy cử tri Hungary đã gạt bỏ mọi khác biệt tư tưởng chỉ để đạt được một mục tiêu duy nhất: thay thế Orban.

Hệ lụy địa chính trị: Hungary sẽ đi về đâu trong lòng EU?

Điểm mỉa mai lớn nhất chính là việc hệ thống bầu cử “khuếch đại quyền lực” của Orban giờ đây lại trao cho Peter Magyar thế đa số ²⁄₃ ghế quốc hội. Điều này cho phép chính phủ mới dễ dàng xóa bỏ các đạo luật cũ và đảo ngược di sản chính trị của Fidesz.

Theo Jorn Fleck từ Hội đồng Đại Tây Dương, sự thay đổi này mang lại hy vọng lớn cho toàn châu Âu. Hungary, từ vị thế một “kẻ ngoại biên” thường xuyên gây hấn với Brussels, được kỳ vọng sẽ quay lại lập trường xây dựng hơn. Đặc biệt, việc chấm dứt các lệnh phủ quyết đối với gói hỗ trợ 90 tỷ USD của EU dành cho Ukraine là điều mà nhiều quốc gia thành viên đang mong đợi.

Bài học rút ra: Khi một chính phủ quá phụ thuộc vào việc thao túng thể chế và tạo ra sự phân cực để tồn tại, họ sẽ trở nên cực kỳ tổn thương trước một đối thủ biết cách vận hành chính những công cụ đó. Sự sụp đổ của Orban là lời nhắc nhở rằng niềm tin của cử tri không thể bị thao túng mãi mãi bằng nỗi sợ hãi khi những vấn đề cơm áo gạo tiền trở nên nhức nhối.

Bạn nghĩ sao về sự sụp đổ của một thể chế quyền lực kéo dài 16 năm? Liệu mô hình của Peter Magyar có thể được áp dụng tại các quốc gia có xu hướng dân túy khác? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao hệ thống bầu cử của ông Orban lại khiến ông thất bại?Ông Orban thiết kế hệ thống bầu cử để khuếch đại số ghế cho đảng dẫn đầu (biến đa số tương đối thành đa số tuyệt đối). Khi đảng Tisza của Peter Magyar trở thành lực lượng dẫn đầu, chính cơ chế này đã giúp họ chiếm đa số ²⁄₃ ghế quốc hội một cách dễ dàng.

Peter Magyar đã làm gì để đánh bại đảng Fidesz?Ông tập trung vào các vấn đề nội tại như tham nhũng, lạm phát và kinh tế thay vì chính sách đối ngoại. Đồng thời, ông sử dụng mạng xã hội hiệu quả để tiếp cận giới trẻ và hợp nhất các phe đối lập phân mảnh thành một phong trào duy nhất.

Kết quả bầu cử này ảnh hưởng thế nào đến EU và Ukraine?Chính phủ mới của ông Magyar được kỳ vọng sẽ chấm dứt việc Hungary phủ quyết các gói hỗ trợ của EU dành cho Ukraine và đưa Hungary trở lại vị thế một thành viên hợp tác, xây dựng hơn trong Liên minh châu Âu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hệ thống bầu cử của ông Orban lại khiến ông thất bại?

Ông Orban thiết kế hệ thống bầu cử để khuếch đại số ghế cho đảng dẫn đầu (biến đa số tương đối thành đa số tuyệt đối). Khi đảng Tisza của Peter Magyar trở thành lực lượng dẫn đầu, chính cơ chế này đã giúp họ chiếm đa số ²⁄₃ ghế quốc hội một cách dễ dàng.

Peter Magyar đã làm gì để đánh bại đảng Fidesz?

Ông tập trung vào các vấn đề nội tại như tham nhũng, lạm phát và kinh tế thay vì chính sách đối ngoại. Đồng thời, ông sử dụng mạng xã hội hiệu quả để tiếp cận giới trẻ và hợp nhất các phe đối lập phân mảnh thành một phong trào duy nhất.

Kết quả bầu cử này ảnh hưởng thế nào đến EU và Ukraine?

Chính phủ mới của ông Magyar được kỳ vọng sẽ chấm dứt việc Hungary phủ quyết các gói hỗ trợ của EU dành cho Ukraine và đưa Hungary trở lại vị thế một thành viên hợp tác, xây dựng hơn trong Liên minh châu Âu.